Những nguy cơ phá sản dự án trồng 5.000ha chè Nhật Bản tại Sơn La (một phần nhỏ ở Thái Nguyên và Lai Châu) từng được báo Tiền phong phản ánh . Thế nhưng, cho đến nay, vẫn chưa thấy Bộ NN&PTNT và Tổng Cty chè Việt Nam ra tay giải quyết.

Hầu hết các hộ dân phải trồng ngô xen chè để tự cứu sống mình. Ảnh: Đức Kế

Điêu đứng vì chè

Đứng trước đồi chè thấp lè tè, lá vàng ụa mặc dù đang chính vụ, chị Vì Thị Muôn (37 tuổi, tiểu khu Chiềng Đi, thị trấn Mộc Châu, Sơn La) kể: “Năm 2002, theo đề nghị của Cty chè Mộc Châu, gia đình tôi nhận trồng hơn 4 sào chè Nhật Bản.

Lúc nhận giống về, thấy hom phát triển không đều, tôi có thắc mắc nhưng được cán bộ giải thích “thế mới là chè Nhật” nên cũng yên tâm phần nào. Mặc dù đã tuân thủ kỹ thuật theo hướng dẫn nhưng chỉ trong vài tuần, hom chè đã chết gần hết; chỉ một số ít chết cành nhưng khẳng khiu lắm…”.

Đồi chè của bà Muôn cây sống, cây chết. Nhiều lần, bà thông báo cho cán bộ Cty chè nhưng đều không được hướng dẫn cách khắc phục. Càng chăm sóc cây chè càng khó lên vì không hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng ở đây; mỗi năm chỉ cho thu hoạch 2,5 - 3 tạ chè tươi, giá bán rất thấp vì chè không đạt chất lượng.

Theo bà Muôn, cũng diện tích này, nếu trồng chè truyền thống (Shan tuyết) thì cho thu nhập gấp 5 - 6 lần, đủ để gia đình bà có bát ăn bát để.

Cạnh đồi chè của bà Muôn là khoảnh đồi gần 5 sào của gia đình ông Lường Văn Thiết (40 tuổi, tiểu khu Chiềng Đi). Sau 4 năm, tốn nhiều công sức và tiền của, cây chè của gia đình ông Thiết cao chưa đầy 50 cm; nhiều chỗ, chè đã chết trụi gốc.

Để khắc phục (thực chất là để tự cứu sống mình), ông Thiết cho trồng xen ngô hoặc đỗ giữa các luống chè. Hỏi vì sao không phá chè, trồng cây lương thực khác, ông Thiết trả lời: “Người ta có cho mình phá đâu. Nếu mình tự ý phá thì có khi rắc rối to…”.

Rắc rối mà ông Thiết nhắc đến là do DA chưa được thanh lý. Nếu ai tự ý phá thì sẽ bị phạt theo hợp đồng. Do đó, hầu hết các hộ gia đình khác của thị trấn Mộc Châu và xã Vân Hồ tham gia DA trồng cây chè Nhật Bản đều tự cứu mình bằng cách trồng xen các loại cây khác.

Khó thanh lý vì chưa ai nhận trách nhiệm

Ông Nguyễn Văn Vinh - Phó chủ tịch UBND huyện Mộc Châu - nhiều lần thở dài khi trao đổi với PV xung quanh DA chè Nhật Bản. Điều ông thắc mắc nhất hiện nay không phải là tính khả thi của DA nữa mà chính là hậu quả mà hàng trăm hộ dân đang phải gánh chịu.

Ông Vinh cho biết, trong 100 ha chè Nhật trồng tại Mộc Châu theo DA của TCty Chè Việt Nam (VINATEA) chỉ định thầu cho Cty chè Mộc Châu thì có 70 ha giao khoán cho hơn 150 hộ dân.

Tuy nhiên, do chất lượng giống không đảm bảo, không phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng nên năng suất và chất lượng chè đều thấp. Người dân đã nhiều lần đề nghị thanh lý DA theo hướng phá bỏ để trồng chè Shan tuyết hoặc cây lương thực, nhưng đã mấy năm nay vẫn chưa được đáp ứng.

Lý do, theo ông Vinh, là vì không biết DA này được đầu tư không hoàn lại hay là vốn vay? Nếu là DA vốn vay thì người dân sẽ phải chia nhau gánh khoản nợ trên 3 tỷ đồng mà Cty chè Mộc Châu và VINATEA đã đầu tư.

Đánh giá về DA này, ông Vinh khẳng định: “Rõ ràng là không có hiệu quả. Phía chủ đầu tư nên nhanh chóng thanh lý DA để đỡ khổ bà con nông dân, vốn đã lam lũ”.

Ở góc độ khác, Cty chè Mộc Châu cũng đang hằng ngày hứng chịu hậu quả của DA. Theo hợp đồng, Cty phải mua lại toàn bộ chè của DA này, mặc dù chất lượng rất kém.

Ông Nguyễn Văn Tâm - Phó giám đốc Cty chè Mộc Châu cho biết: Sau rất nhiều lần đề nghị, Bộ NN&PTNT mới cho dừng triển khai DA. Tuy nhiên, đã nhiều tháng nay, kể từ khi dừng triển khai, DA vẫn chưa được thanh lý.

Trao đổi với PV Tiền phong, một quan chức của Bộ NN&PTNT nhận định: Chưa biết bao giờ DA mới được thanh lý, bởi chưa ai đứng ra nhận trách nhiệm. Như vậy, nỗi thống khổ của hàng trăm hộ dân dường như vẫn chưa thấu đến lãnh đạo Bộ NN&PTNT, TCty chè Việt Nam...

Đức Kế (Theo Tiền Phong)